این مطلب حقوقی 
توسط وکیل پایه یک دادگستری حسن اسماعیلی تایید شده است. 
فهرست مطالب
مقدمه
چک یکی از پرکاربردترین ابزارهای پرداخت در معاملات روزمره مردم است. اما در بسیاری از موارد، چکها در زمان سررسید نقد نمیشوند و اصطلاحاً «برگشت میخورند». در این مطلب، به زبان ساده و دقیق، تمام قوانین مربوط به چک برگشتی و شرایط صدور حکم جلب صادرکنندهی چک را بررسی میکنیم تا مردم عادی بتوانند آگاهانه و بدون اشتباه اقدام کنند.
مفهوم چک برگشتی
چک برگشتی به چکی گفته میشود که در زمان مراجعه به بانک برای وصول، به دلایلی مانند نبود موجودی کافی، بسته بودن حساب یا عدم تطابق امضا، پرداخت نمیشود. در این حالت بانک گواهی عدم پرداخت صادر میکند و دارنده چک میتواند از راههای قانونی برای وصول مبلغ چک اقدام کند.
قوانین جدید چک برگشتی
قانون صدور چک در سالهای اخیر چند بار اصلاح شده است. آخرین اصلاحیه (مصوب ۱۳۹۷ و اجرایی از سال ۱۴۰۰) تغییرات مهمی در نحوه صدور، پیگیری و ضمانت اجرای چک ایجاد کرده است.
مهمترین تغییرات عبارتاند از:
-
الزام ثبت چک در سامانه صیاد:
هر چکی باید در سامانه صیاد بانک مرکزی ثبت شود تا اعتبار داشته باشد. -
ممنوعیت صدور چک در وجه حامل:
چک فقط باید در وجه شخص مشخص صادر شود و انتقال آن نیز باید از طریق ثبت در سامانه انجام شود. -
امکان مسدود شدن حساب صادرکننده:
اگر چک برگشت بخورد، موجودی حسابهای دیگر صادرکننده در تمام بانکها میتواند برای پرداخت چک مسدود شود. -
عدم نیاز به شکایت کیفری برای انسداد حسابها:
صرف برگشت چک در سامانه کافی است تا محدودیتهای بانکی اعمال شود. -
ممنوعیت دریافت دستهچک جدید:
تا زمانی که وضعیت چک برگشتی تعیین تکلیف نشود، صادرکننده نمیتواند دستهچک جدید بگیرد.
دلایل برگشت خوردن چک (مطابق ماده ۳ قانون صدور چک)
بانک در موارد زیر از پرداخت وجه چک خودداری میکند و گواهی عدم پرداخت صادر میکند:
-
نبود موجودی کافی در حساب صادرکننده
-
دستور عدم پرداخت توسط صاحب حساب (در شرایط خاص و محدود قانونی)
-
قلمخوردگی یا مخدوش بودن چک
-
عدم مطابقت امضا
-
بسته بودن حساب
روند پیگیری چک برگشتی
پس از دریافت گواهی عدم پرداخت، دارنده چک میتواند یکی از سه مسیر زیر را برای وصول مبلغ انتخاب کند:
| نوع اقدام | مرجع رسیدگی | ویژگیها | مدت زمان تقریبی |
|---|---|---|---|
| شکایت کیفری | دادسرا | در صورت رعایت مهلتهای قانونی، امکان صدور حکم جلب و حبس وجود دارد. | ۱ تا ۶ ماه |
| دادخواست حقوقی | دادگاه حقوقی | فقط برای وصول وجه چک؛ بدون مجازات کیفری. | ۲ تا ۱۲ ماه |
| اجرای ثبت اسناد | اداره ثبت | در صورت داشتن گواهی عدم پرداخت و تطبیق امضا. | ۱ تا ۳ ماه |
شرایط شکایت کیفری چک برگشتی
بر اساس ماده ۷ قانون صدور چک، در صورتی که چک به دلیل نبود موجودی برگشت بخورد و دارنده ظرف شش ماه از تاریخ صدور چک برای برگشت اقدام کند و ظرف شش ماه پس از برگشت نیز شکایت کیفری را ثبت کند، میتواند تقاضای حکم جلب و مجازات کیفری کند.
اما اگر یکی از این دو مهلت ششماهه سپری شود، تنها امکان شکایت حقوقی یا اجرای ثبت وجود دارد و حکم جلب کیفری صادر نمیشود.
مجازات صادرکننده چک برگشتی
بر اساس ماده ۷ قانون صدور چک، مجازاتها به شرح زیر است:
| مبلغ چک | مجازات صادرکننده |
|---|---|
| کمتر از ۱۰ میلیون تومان | تا ۶ ماه حبس |
| بین ۱۰ تا ۵۰ میلیون تومان | ۶ ماه تا ۱ سال حبس |
| بیش از ۵۰ میلیون تومان | ۱ تا ۲ سال حبس + ممنوعیت از داشتن دسته چک به مدت ۲ سال |
نکته: اگر فرد قبل از صدور حکم، وجه چک را بپردازد یا رضایت شاکی را جلب کند، معمولاً دادگاه مجازات را تخفیف میدهد یا حکم جلب لغو میشود.
صدور حکم جلب برای چک برگشتی
حکم جلب فقط در مواردی صادر میشود که:
-
شکایت کیفری در مهلت قانونی ثبت شده باشد.
-
چک به علت کسری موجودی برگشت خورده باشد (نه دلایل دیگر).
-
صادرکننده سوءنیت داشته باشد (مثلاً آگاهانه چک بیمحل داده باشد).
اگر این شرایط احراز شود، قاضی میتواند دستور جلب موقت صادر کند تا فرد تا زمان پرداخت وجه یا صدور حکم نهایی بازداشت شود.
تفاوت شکایت کیفری و حقوقی در چک برگشتی
| ویژگی | شکایت کیفری | شکایت حقوقی |
|---|---|---|
| هدف | مجازات صادرکننده | وصول وجه چک |
| مرجع رسیدگی | دادسرا | دادگاه حقوقی |
| نیاز به مهلت ششماهه | دارد | ندارد |
| امکان حکم جلب | دارد | ندارد |
| مدت زمان رسیدگی | معمولاً کوتاهتر | طولانیتر |
مواد قانونی مهم در زمینه چک برگشتی
-
ماده ۳ قانون صدور چک: بیانکننده دلایل برگشت چک توسط بانک.
-
ماده ۷: تعیین مجازات صادرکننده چک بیمحل.
-
ماده ۱۰: الزام بانکها به درج علت عدم پرداخت در گواهی صادره.
-
ماده ۱۴: امکان اجرای مستقیم چک از طریق اداره ثبت.
-
ماده ۲۳: لزوم ثبت چک در سامانه صیاد.
پرسش پرتکرار مردم
سؤال: آیا برای هر چک برگشتی میتوان حکم جلب گرفت؟
پاسخ وکیل پایه یک دادگستری (حسن اسماعیلی):
خیر. حکم جلب فقط زمانی صادر میشود که دارنده چک در مهلت قانونی (شش ماه از تاریخ صدور برای برگشت و شش ماه از تاریخ برگشت برای شکایت) اقدام کرده باشد و علت برگشت، نبود موجودی کافی باشد. اگر چک به دلیل دیگری مثل «دستور عدم پرداخت» یا «اشتباه در امضا» برگشت بخورد، دیگر جرم کیفری محسوب نمیشود و فقط باید از طریق حقوقی یا اجرای ثبت پیگیری شود.
نکات مهم و توصیههای عملی وکیل
-
همیشه قبل از قبول چک، وضعیت صادرکننده را در سامانه صیاد بانک مرکزی بررسی کنید.
-
چک را به صورت غیرنقدی و بدون تاریخ باز نپذیرید.
-
اگر چکتان برگشت خورد، بلافاصله گواهی عدم پرداخت بگیرید و از همان روز مهلتهای قانونی را حساب کنید.
-
اگر میخواهید حکم جلب بگیرید، در مهلت قانونی شکایت کیفری تنظیم کنید.
-
در صورت نیاز، حتماً با وکیل متخصص چک مشورت کنید تا مسیر قانونی صحیح را انتخاب کنید.
جمعبندی
قوانین جدید چک برگشتی بهگونهای طراحی شدهاند که از سوءاستفاده جلوگیری کنند و اعتبار چک را در معاملات افزایش دهند. با این حال، اگر فردی ناآگاهانه یا به علت بیتوجهی چک بیمحل صادر کند، ممکن است با عواقب سنگین کیفری و محدودیتهای بانکی روبهرو شود.
اگر شما یا اطرافیانتان درگیر پروندهای با چنین موضوعی هستید، مشاوره با یک وکیل باتجربه میتواند روند قضایی را بسیار بهتر و سریعتر پیش ببرد.
پرونده های موفق گروه وکلای دیوان سالار
موفقیتهای ما در پروندههای حقوقی، نتیجه تخصص و تجربه تیم حقوقی ماست. در این بخش، شما میتوانید با برخی از پروندههای موفق ما آشنا شوید که نمایانگر تعهد ما به دفاع از حقوق موکلینمان است. برای مشاهده لیست کامل پروندههای موفق و جزئیات بیشتر، به لینک زیر مراجعه کنید:
لیست کامل پرونده های موفق گروه وکلای دیوان سالار
همچنین در صورت نیاز به مشاوره با وکیل، هماکنون میتوانید از طریق چت زنده (دکمه چت) در گوشه پایین سمت راست سایت با ما در ارتباط باشید تا شما را به وکیل مربوطه متصل کنند.
برای وصل شدن به وکیل کلیک کنید: (ما الان آنلاین هستیم)
نظرات موکلین اخیر
میانگین امتیاز ⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
✍️ نویسنده:
آقای حسن اسماعیلی
وکیل پایه یک دادگستری با بیش از ۲۰ سال سابقه
کارشناس ارشد حقوق خصوصی
لینک لینکیدین ایشان
سلام شخصی حکم جلب بنده رو گرفته قبل از اینکه حکم جلب منوبگیره اعسار زدم و اعسار و تجدیدنظرم رد شدن وجلسه ی تشکیل اعسار قاضی نیومد و منو شاهدا فقط برگه ای رودادن منشی قاضی که اون رو امضا کردیمو اومدیم و بعدش اعسار رد شد الان میتونن محل زندگی و کار منو پیدا کنن و ایا میشه کاری کرد برای باطل کردن حکم جلب؟